Ziemia Wierzbicka

Historia wsi Wierzbica

 

"Obszar pogranicza na nowo staje się miejscem zbliżenia i otwartości. Daje szansę wzbogacenia własnych doświadczeń. Człowiek pogranicza to ktoś znający przynajmniej dwie kultury, dwie tradycje, dwa języki"

 

 

Werbycia ? Wierzbica

Werbycia (dziś Wierzbica)jest to wieś znajdująca się na terenie południowo-wschodniej Polski, położona nad rzeką Sołokiją. Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z roku 1388,kiedy tozostałaona darowana Pawłowi z Radzanowa, protoplaście rodu Radzyńskich- Niszczyckich , a jej darczyńcą okazał się niejaki książębełski Ziemowit IV.We władaniu tej rodziny dobra pozostawały do końca XVI w. Wwieku XVII włodarzami owej ziemi zostali Paparowie,których ród wywodził się z Grecji.Od końca XVIII w. do lat 80 XIX w. Wierzbica znajdowała się w rękach rodziny Lityńskich.Romerowie zaś[i]okazali się ostatnimi właścicielami ziemi wierzbickiej.

 

Cerkiew w Wierzbicy istniała już w 1531 r. Kolejna świątyniazostała zbudowana w XVII w., która w 1748 r. wymagała gruntownego remontu, dlatego w 1762 r.dzięki hojności dziedzica Niszczyckiego wzniesiono drewnianą jednokopułową cerkiew. W roku 1886 na miejscu dotychczasowej buduje się kolejną drewnianą świątynię pod wezwaniem św. Michała Anioła, pod kierunkiem mistrza Szymona Kozaka. Cerkiew była orientowana, trójdzielna o konstrukcji wieńcowej. Do niniejszej parafii greckokatolickiej należała wieś Wierzbica oraz przysiołek Wólka Wierzbicka ,która obecnie już nie istnieje. W latach trzydziestych minionego wieku działało przy tutejszej cerkwi Bractwo Modlitwy i Trzeźwości. Po pacyfikacji mieszkańców, cerkiew przejął PGR, jednak nie interesował go stan techniczny .Przyczyną totalnej dewastacji świątyni było umieszczenie w niej magazynu nawozowego. Skrajnie zniszczona cerkiew zawaliła się w 1992 r. Część materiału została użyta do rekonstrukcji cerkwi w Korczminie, prowadzonej w owym czasie przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Sztuki Cerkiewnej.

Obecnie z dawnej świątyni została tylko podmurówka, natomiast zachowała się znajdująca się nieopodal kaplica poświęcona pamięci Jana i Rozalii Paparów-Lityńskich, z 1860 roku. Mimo że jej wnętrze również służyło za magazyn, budowla przetrwała i po remoncie mieścił się w niej kościół filialny parafii Machnów. Na zachód od niniejszego miejsca, wśród starodrzewu, umiejscowiony jest cmentarz. Przetrwało na nim wiele nagrobków z tzw. szkoły bruśnieńskiej oraz kilka innych krzyży nagrobnych. Są tu również mogiły żołnierzy Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej z lat 1918-1919 oraz pomnik ku czci mieszkańców Wierzbicy poległych za wolność w latach 1942-1952.

W Wierzbicy został zachowany dwór, prawdopodobnie z 1846 r., posiadający wystrój klasycystyczny. Był wielokrotnie przebudowywany, po wojnie obiekt służył miejscowemu PGR-owi. Aktualnie jego stan jest zaniedbany.

W latach 30.działały tu czytelnia ?Proświta?, Kasa Stefczyka, spółdzielnia. Wieś była zamieszkana przez 1.816 osób ( w tym 28 Polaków, 32 Żydów). Tutejsza szkoła 2-klsowa prowadziła lekcje w języku ukraińskim, podobnie zresztą jak 1-klasowa w przysiółku Wólka (Wilka).

Część ludności ukraińskiej ze wsi Wierzbica w 1946 roku została wysiedlona do USRR, zaś pozostała ludność podczas akcji ,, Wisła? w czerwcu 1947r,na tereny Polski północno-wschodniej obecnie woj. warmińsko-mazurskie powiat braniewski oraz do dzisiejszego woj. dolnośląskiego w powiecie legnickim. Wieś została doszczętnie spalona, a na jej miejscu zostało utworzone Państwowe Gospodarstwo Rolne.

 

Historyczna mapa wsi Wierzbica

 



Przygotowano na podstawie: Piotr Antoniak, Jerzy Chodor, Wasyl Słobodian, Zapomniane pogranicze. Dekanat Uhnowski, Lublin 2005

 

 

ДУМА ПРО ВЕРБИЦЮ

Наші землі українські вороги зайняли, І по селах з гнізд родинних люд наш виганяли.

Та на захист безборонних піднялись герої Молодь в селах потерпілих взялася до зброї.

Як у році сорок п'ятім провели границю, Чорна хмара налягла на село Вербицю.

Дуже давня та Вербиця славою пишалась Але знищив лютий ворог - і навік пропала.

Те село синів - героїв дало Україні, А по ньому тільки вітер плаче на руїні.

Тече річка Солокія, хвилями шепоче, Що творилось у Вербиці, розказати хоче.

Розповіла б та не може бо важко сказати Бо залишилась без сина не одна Мати.

Осталась мати без сина, а сестра без брата,

Зосталась жінка без чоловіка, а діти - без Тата,

Як із ліса партизани зночі пробирались, То поляки на границі багатьох вбивали.

Сіла матінка старенька та біля віконця,Сина зночі виглядати аж до сходу сонця

Кряче ворон на ясені, що біля криниці Лихо, горе сповіщає для села Вербиці

То у червні в сорок сьомім сонце ще не сходить, Як вороже люте військо до села підходить.

Обійшли його довкола, стали викрикати: „Хто не видасть партизан,-будемо стріляти".

Розійшлися між хатами, почали палити. Хто ховався від пожару, того стали бити.

Полум'ям село шуміло, усе руйнувало Вербичан, немов худобу, до млина зганяли.

Що там у млині творилось, описать не можна. Покатованих мужчин повезли в Явожно.